الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : غرويان وشيروانى )

125

أصول الفقه ( فارسى )

ما حقيقت تواتر را در كتاب منطق بيان كرديم ، بدانجا مراجعه كنيد . آنچه در اينجا شايسته يادآورى است اين است كه خبر گاهى واسطه‌هاى فراوانى در نقل دارد ، مانند اخبارى كه از حوادث گذشته به ما مىرسد . در اين صورت ، براى آنكه خبر متواتر و علم‌آور باشد ، بايد شروط تواتر در همهء طبقات واسطهء خبر محقق شود ، و گرنه خبر نسبت به وسايط متأخر ، متواتر نخواهد بود ، چون نتيجه تابع اخس مقدمات [ - مقدمهء ضعيف‌تر ] است . سرّ اين مطلب روشن است ، زيرا خبرى كه داراى وسايط متعددى است در واقع دربردارندهء چند خبر پىدرپى است ، زيرا هر طبقه در واقع از خبر طبقهء پيش از خود خبر مىدهد . مثلا هرگاه گروهى مىگويند : جماعتى فلان رويداد را براى ما نقل كردند ، با يك واسطه ، خبر و گزارش طبقهء نخست كه چيزى را براى ما نقل مىكنند در حقيقت از خود آن رويداد نيست ، بلكه از خبر و گزارش طبقهء دوم از آن رويداد است . همچنين هرگاه وسائط متعدد باشد اين وسايط در واقع خبر از خبر است تا آنكه به واسطهء آخر كه خود رويداد را نقل مىكند برسد . بنابراين ، بايد گروه نخست خبرشان متواتر باشد از يك خبر متواتر ، از يك خبر متواتر و به همين ترتيب ، زيرا هريك از اين خبرها حكم خاص خودش را دارد . و هرگاه شرط تواتر در يك طبقه برقرار نباشد خبر به‌طور كلى از متواتر بودن خارج مىشود و به صورت خبر واحد درمىآيد . در مورد خبر واحد نيز جريان همين‌گونه است ، زيرا خبر صحيح داراى چند واسطه در صورتى صحيح است كه شروط صحت در همهء واسطه‌ها محقق باشد ، و گرنه نتيجه پيرو اخس مقدمات خواهد بود .